19 Kasım 2017 Pazar
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Formuzalın her gelişinde bir NOTA!
05 Mayıs 2011 Perşembe 11:31

Formuzal'ın her gelişinde bir NOTA!

Gagavuzya Cumhurbaşkanı, Haberdar’a konuşup önemli açıklamalarda bulundu…

Gagavuzya, Moldova’nın güneyinde, Prut Irmağı ile Ukrayna arasında, özel hukuki statüye sahip özerk bir bölge.  Nüfusu 160 bin civarında. Halkın geçim kaynağı tarım ve hayvancılık. Ceviz, üzümcülük ve tahıl üretimi ilk sırada geliyor. Ülkede şarapçılık çok gelişmiş. Gagavuzya’nın diğer Türk Cumhuriyetlerinden farkı Ortodoks Hıristiyan olmaları.

Geleneklerine çok bağlılar… Yüzyıllar boyunca dillerini ve geleneklerini korumayı başaran Gagavuzlar Türklüğü hiçbir yerde görülmeyen bir bağlılıkla yaşamaya çalışıyorlar, güçlüklere ve baskılara rağmen kurdukları özerk yönetimle Moldova’da, kendi bayrakları altında yaşamak için yoğun çaba sarf ediyorlar.

Yazık ki Gagavuzlar tüm tarihleri yok edilmiş. O yüzden ancak 200 yıllık geçmişlerini biliyorlar. Cumhurbaşkanı Mihail Formuzal bir enstitü kurarak, geçmiş tarihi ortaya çıkarmayı hedefliyor.

Yakın Doğu Üniversitesi kurucu rektörü Suat Günsel’in daveti üzerine KKTC’ye gelen özerk Gagavuzya Cumhuriyeti CumhurbaşkanıMihail Formuzal Türkiye’nin dünyada giderek aratan bir güce sahip olduğunu, sesinin tüm dünyadan duyulduğunu söylüyor.

“20 yıl sonra Avrupa, Türkiye’ye ‘bizi içinize alın’ diyecek, Türkiye de ‘olmaz’ yanıtını verecek” ifadelerini kullanan Formuzal, Türkiye'den, mezunları için Türk üniversitelerindeki eğitim kotasının artırmasını talep ediyor.

Türkiye’nin tüm Moldova için 25 öğrenci kontenjanı verdiğini belirten Formuzal, Yakın Doğu Üniversitesi’nin ise 160 bin nüfuslu Gagavuz Cumhuriyeti’ne 12 kontenjan hakkı tanıdığını anımsatıyor.



“Dostluklar çok önemli”



Bu noktada YDÜ kurucu rektörü Suat Günsel’e teşekkürlerini sunan Mihail Formuzal, KKTC ile kurulan dostluk köprüsünün önemine dikkat çekiyor.

Cumhurbaşkanı Formuzal, KKTC’ye 5. gelişi olduğunu ve her seferinde Yunanistan’dan nota yediğini belirtiyor: “Her gelişimde Yunanistan’dan nota yeriz. Ben de burada dostlarım olduğunu, onları görmeye gittiğimi söylerim” diyen Formuzal, çok küçük bir halk olmalarından dolayı dostluk ilişkileri geliştirmelerinin kendileri için çok önemli olduğunun altını çiziyor.

 



Soru: Gagavuzya neresidir? Nasıl yönetilir?



Moldova’nın güneyinde, özel hukuki statüye sahip özerk bir bölge. Nüfusu 160 bin civarında. Halkın geçim kaynağı tarım ve hayvancılık. Ceviz, üzümcülük ve tahıl üretimi ilk sırada geliyor. Gagavuzya’nın diğer Türk Cumhuriyetlerinden farkı Ortodoks Hıristiyan olmaları. Geleneklerimize çok bağlıyız.



Soru: Türklerin tercihi Müslümanlık olmuştu. Gagavuzlar sonradan mı Hıristiyan oldular?



Türkler, Karadeniz’e gelince bir boyu aşağı gitti, bir boyu yukarı gitti. Bu göç yolları üzerinde Müslüman toplumlarla karşılaşmamaları nedeniyle gittikleri yerde yaşayan Slavların dininden etkilenerek Hıristiyanoldular. Gagavuzlar orada kendi devletlerini kurmuşlar. Savaş olmuş, devletsiz kalmışlar. Sıkıntılar olmuş. 200 yıl önce Bucak ovasına yerleştiler. Köylerin adı Kaz ayak, Beş göz, Beş elma. Bulundukları yerin konumuna göre isim vermişler. 200 yıllık tarihimizi biliyoruz, ondan öncesi yok.

 



Soru: 200 yıl öncesinin tarihi neden bilinmiyor?



Bizim tarihimizi yok etmişler. Bulgaristan’ın Varna dolaylarında bin 200 Gagavuz Köyü var. İhtiyarlar Gagavuz dilini biliyor, gençler bilmiyor. Romanya’da da varmış ama kalanlar asimile olmuş. Ben onları İkinci Dünya Gagavuz Kongresi’ne davet ettim. Gagavuz dilinde konuşanlar oldu. Kafkasya’da da Gagavuz köyleri var. Altay tarafından bu yana birçok devlette köyümüz var.

Tarih çalışmaları için enstitü kurduk. Bu enstitüde tarihi ortaya çıkarma adına çalışma yapacağız. Ben tarihçileri arşivlere göndereceğim. Odesa’da, Tril’de, Kiev’de arşivler varmış, onları araştıracağız. Ayrıca Osmanlı arşivlerini de tarattıracağız.

 



“Başkanlık sistemi var”



Soru: Gagavuzya nasıl yönetilir?



Bizdeki sistem Amerikan sistemi gibi. Başkanlık sistemi var. Cumhurbaşkanı ve Başbakan bir. 4 yılda bir seçim yapılıyor. 35 vekilimiz mevcut. Cumhurbaşkanı kimi isterse Bakan yapar. Ben bunu halk meclisine veriyorum. Halk ‘evet’ demezse başka bir liste veririm. Onlar o listeyi de onaylamazsa ikinci bir seçim yapılır. Akıllı bir sistem yaptık. Siz ‘evet’ derseniz Bakanı davet edersiniz. Biz sizin listenizi beğendik veya beğenmedik deme hakları var. Balans sistemi çok önemli. Milletvekilinin de gücü var, başkanın da. Onlar kolunu kaldırır ve ‘cumhurbaşkanı iyi değil’ derse referandum olur.

Bizde 2 kez başkan olunur. Sonra bir dönem dinlenmek zorundasın. Bu sitemi kendimiz oluşturduk. Komünist Partisi sistemi ve yasayı değiştirmek istedi. Halk dışarı çıktı ve bu sistemi korudu. Moldova kanunları değiştirdi hata yaptı. 2 yıldır Cumhurbaşkanları yok. Vekâleten idare ediliyor.

Bizde 26 kasaba ve 26 Belediye Başkanı var. 500 kişinin yaşadığı küçük bir köyden dahi vekil çıkarırız. 5 bine kadar 1 milletvekili, 5 bin 200 olursa 2 milletvekili çıkarılır. Kasabalarda 20 bin kişi varsa 4 milletvekili çıkar. Her köyün kendi vekili vardır ve halk bunları kendi seçer.

 



“Bize dost lazım”



Soru: KKTC ile iyi ilişkiler içinde olduğunuzu biliyoruz. Kaçıncı gelişiniz?



Buraya 5. gelişim. İlk olarak 2008’de gelmiştim. Ne zaman buraya gelsem Yunanistan’dan nota gelir. Ben de “siz affedin benim orada okuyan 36 öğrencim var, onlar parasız. Suat Günsel’in üniversitesinden bilgi alıyorlar. Günsel benim dostum nasıl gelmeyeyim” derim. Ben o notalara bakmıyorum. Gagavuz yerinin bağlantıları olsun. Halkım az, niçin ülkelerle iyi ilişkilerim olmasın? Büyük halklar dilini, kültürünü nasıl koruyacağını düşünmez ama bize dost lazım. Büyük devletlerin böyle sıkıntısı yok.
 

 


Soru: Gagavuzya’nın nüfusu KKTC’nin nüfusuna yakın. İki ülkeyi kıyaslayabilir misiniz?
 


Sizin standartlarınız daha yüksek. Burada deniz var, büyük zenginlik. Bizim ekonomimizde daha fazla sıkıntı var. Ekonomik kriz bizi çok vurdu. Sizde sıkıntı yok. Her geldiğimizde daha farklı, daha gelişmiş görüyorum. Yolda gördüğüm evler refah seviyesinin göstergesi.

 



Soru: Gagavuzya’nın Türkiye ile ilişkileri nasıl? Bulunduğunuz yerden baktığınızda nasıl bir Türkiye görüyorsunuz?



Türkiye bugün lokomotif gibi. Sesi çok daha kuvvetli çıkıyor. Türkiye bir şey söyledi mi Avrupa kulağını açıyor. Çok etkili bir politika yapıyor. Enerji hatlarını Türkiye’den geçiriyor. Bununla dünyayı yavaş yavaş kendine çekiyor. Ekonomi ayağa kalkmış durumda. Bundan 20 yıl sonra Avrupa’ya diyecek ki; “Siz Türkiye’ye girmek istiyorsunuz, ama yok!”

 



“Türkiye eskiden daha çok yardım ederdi”



Bizim Türkiye’yle bağlantılarımız iyi. Türkiye Gagavuzlara çok yardımcı oldu ancak eskiden bize karşı daha ilgili olduğunu söyleyebilirim. Daha önce “şu proje var yapalım” diye bize gelirlerdi. Şimdi biz “şu projeyi yapalım” diyoruz. Örnek verecek olursak; bizde iki Türk lisesi var. Biri devlet, biri özel. Her yıl 40-50 kişi mezun oluyor. Onlar üniversite eğitimini Türkiye’de yapmak istiyor ancak Türkiye tüm Moldova’ya 25 kontenjan verdi. Ben yazı yazdım, bizde yılda 40-50 kişinin mezun olduğunu söyledim. “50 kişilik kontenjan verin, 50 kişi okusun” dedim. Devlet 4-5 milyona (Moldova dâhil) 25 kontenjan veriyor, Suat Günsel 160 bin Gagavuz’a her yıl 12 kontenjan ayırıyor.

 



Suat Günsel’e fahri doktora”



Suat Bey’i ‘anılmış (çok değerli) vatandaş’ yaptık. Bu ülkenin en önemli onur ödülüdür. Fahri konsolos gibi bir şey. Ayrıca bizim üniversitede fahri profesör unvanı verdik. Fotoğrafı üniversitemizde asılı duruyor.

Onun dışında kimseyle kavga yapmıyoruz. Hiçbir devletle… Biz kavga aramıyoruz. Bağlantılarımız faydalı olsun istiyoruz. Söylediğim gibi çok az kişiyiz. Adetlerimizi, kültürümüzü, dilimizi korumak zorundayız.

Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
ÜYE İŞLEMLERİ